Hội nhập kinh tế quốc tế: Dấu ấn đàm phán, thực thi của Bộ Công Thương

Những bước đi bài bản, quyết liệt và chiến lược trong đàm phán, ký kết và thực thi các FTA giai đoạn 2020 - 2025 chính là “tấm hộ chiếu” để hàng hóa Việt Nam thâm nhập toàn cầu, đồng thời là bệ phóng để doanh nghiệp Việt Nam lớn mạnh trong sân chơi quốc tế.

Chủ động mở rộng không gian kinh tế qua các FTA thế hệ mới

Trong nhiệm kỳ 2020 - 2025, dưới sự lãnh đạo, điều hành sát sao của Đảng bộ Bộ Công Thương, ngành Công Thương đã khẳng định vai trò then chốt khi chủ trì và phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành liên quan để đàm phán, ký kết, thực thi và nâng cấp các Hiệp định thương mại tự do (FTA), với mục tiêu tối ưu hóa lợi ích từ hội nhập, đa dạng hóa thị trường xuất nhập khẩu, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Theo đó, nhiệm kỳ qua, Việt Nam đã ký kết 4 FTA (gồm Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - Israel, Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - Vương quốc Anh (UKVFTA) và Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện Việt Nam - UAE (CEPA)), nâng tổng số FTA đã ký kết lên 17 hiệp định, nâng thị trường có FTA với Việt Nam lên 65 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Bên cạnh đó, 5 năm qua, Bộ Công Thương cũng ký kết Nghị định thư thứ hai sửa đổi Hiệp định thành lập khu vực thương mại tự do ASEAN - Australia - New Zealand (AANZFTA) nhằm nâng cấp hiệp định này.

Tính đến thời điểm hiện tại, các FTA đã và đang mang lại những lợi ích thiết thực cho kinh tế đất nước. Minh chứng, xuất khẩu sang các thị trường thành viên các FTA thể hệ mới như CPTPP, EVFTA tăng trưởng cao và ổn định, như xuất khẩu sang Australia (thành viên CPTPP) năm 2024 đạt 6,5 tỷ USD, tăng 23,8% so với năm 2023, xuất khẩu sang Canada (thành viên CPTPP) đạt 6,4 tỷ USD, tăng 13,5%; xuất khẩu sang EU đạt 51,7 tỷ USD, tăng 18,5%.

Đáng chú ý, trong nhiệm kỳ qua, dưới sự điều hành sát sao của Đảng bộ Bộ Công Thương, cam kết trong các FTA thể hệ mới được xây dựng để phù hợp với chủ trương, định hướng phát triển của Việt Nam trong giai đoạn mới và vai trò, vị thế của nền kinh tế Việt Nam trong phân công lao động toàn cầu, qua đó, mở ra các ngành, lĩnh vực tăng trưởng mới, góp phần xây dựng, củng cố các động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.

Bên cạnh việc tiếp tục tập trung vào mở cửa thị trường thông qua việc cắt giảm thuế nhập khẩu, các FTA thế hệ mới mở ra các cam kết mới về phát triển bền vững, yêu cầu tuân thủ tiêu chuẩn môi trường, lao động; thương mại số, quy định về luân chuyển dữ liệu xuyên biên giới và bảo vệ dữ liệu cá nhân, hỗ trợ thương mại điện tử; bảo vệ sở hữu trí tuệ, tăng cường bảo hộ bản quyền và sáng chế, phù hợp với ngành công nghệ cao; và tăng cường tính minh bạch, thuận lợi hóa thương mại, đơn giản hóa thủ tục hải quan, giảm chi phí logistics... Những cam kết này giúp Việt Nam mở rộng thị trường xuất khẩu cả về chiều rộng lẫn chiều sâu, giúp các doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và củng cố vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ngoài ra, giai đoạn 2020 - 2025, ngành Công Thương đã chủ động thiết lập và triển khai các cơ chế, khung khổ hợp tác thương mại, công nghiệp và năng lượng thông qua các ủy ban liên chính phủ, ủy ban hỗn hợp, tiểu ban hỗn hợp và các nhóm công tác, các diễn đàn hợp tác song phương và đa phương... qua đó, tạo thuận lợi cho công tác vận động chính sách, tháo gỡ các rào cản thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp thâm nhập sâu vào các khu vực thị trường trọng điểm.

Theo đánh giá của các chuyên gia, việc thực hiện các FTA ngày nay không chỉ đơn thuần là cắt giảm thuế quan. Dưới sự điều phối của Bộ Công Thương, nội hàm của các FTA thế hệ mới đã mở rộng sang các lĩnh vực như lao động, môi trường, mua sắm chính phủ, sở hữu trí tuệ, chuyển đổi số và phát triển bền vững. Những điều khoản tưởng chừng phi thương mại lại chính là cú hích giúp cải cách thể chế, nâng chuẩn quản trị, thúc đẩy sản xuất xanh và tiêu chuẩn cao hơn về truy xuất nguồn gốc... điều mà các thị trường cao cấp như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản đang ngày càng đòi hỏi.

Như vậy, từ năm 2020 đến năm 2025, sự chuyển dịch từ “hội nhập để mở cửa thị trường” sang “hội nhập để nâng chuẩn phát triển” chính là điểm khác biệt mà Bộ Công Thương đang từng bước hiện thực hóa qua từng kế hoạch, từng đề án triển khai đàm phán, thúc đẩy đàm phán và thực thi các FTA. Và những gì Bộ Công Thương làm được trong giai đoạn 2020 - 2025 chính là đặt nền móng quan trọng để Việt Nam chuyển mình từ “người tham gia” sang “người định hình luật chơi” trong các thiết chế thương mại đa phương.

Cánh cửa quan trọng kết nối kinh tế Việt Nam và thế giới

Năm 2025, kinh tế thế giới dự báo sẽ tiếp tục đối mặt với nhiều yếu tố phức tạp và khó dự đoán hơn, đặc biệt là những bất định về thương mại gia tăng, khi chính quyền của Tổng thống Donald Trump công bố áp dụng thuế nhập khấu và thuế đối ứng với các đối tác thương mại, trong đó có Việt Nam. Dưới sự chỉ đạo sát sao của Tổng Bí thư Tô Lâm, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính, Bộ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hồng Diên được Chính phủ tin tưởng, giao làm Trưởng đoàn đàm phán Chính phủ về thỏa thuận thương mại đối ứng với Mỹ. Với nguyên tắc giải quyết các nội dung đàm phán một cách hài hòa, khoa học theo đúng quan điêm của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh "dĩ bất biến, ứng vạn biến"', Đoàn đám phán đã chủ động và linh hoạt xử lý các vấn đề để đảm bảo các mục tiêu đề ra. Việt Nam và Hoa Kỳ đều khẳng định mong muốn và quyết tâm hướng đến một thỏa thuận phù hợp với lợi ích đôi bên.

Thực tế đã chứng minh, nhiều sự kiện tác động toàn diện, toàn dân và toàn cầu, khó có thể một quốc gia đơn lẻ có thể giải quyết được, do đó đòi hỏi sự đoàn kết quốc tế, chủ nghĩa đa phương mới giải quyết được những vấn đề toàn cầu, toàn dân, toàn diện này. Đây là một yêu cầu khách quan. Chính vì vậy, hội nhập không chỉ “thảm đỏ và hoa hồng” mà có rất nhiều chông gai, khó khăn, đòi hỏi chúng ta phải nỗ lực, tiến cùng, bắt kịp và vượt lên; hội nhập nhưng vẫn phải duy trì độc lập, tự chủ, không ỷ lại, không phụ thuộc quá nhiều bất cứ đối tác nào.

Nhiệm kỳ 2025 - 2030, Đảng bộ Bộ Công Thương tiếp tục xác định hội nhập kinh tế quốc tế - đặc biệt là thông qua các FTA chính là một cánh cửa quan trọng kết nối Việt Nam với thế giới, đưa nền kinh tế tiến gần hơn tới các chuẩn toàn cầu trên nền tảng lợi ích hài hoà, rủi ro chia sẻ.

Cùng với đó, Đảng bộ Bộ Công Thương cũng xác định, hội nhập quốc tế trong bối cảnh mới phải được thực hiện với những tư tưởng mới như chuyển từ tiếp nhận sang đóng góp, từ hội nhập sâu rộng sang hội nhập đầy đủ, từ vị thế một quốc gia đi sau sang trạng thái một quốc gia vươn lên, tiên phong vào những lĩnh vực mới. FTA là cơ hội, nhưng chỉ phát huy khi có bàn tay kiến tạo - đơn vị thực thi, triển khai chính sách là Bộ Công Thương với một tinh thần đổi mới, quyết liệt, tận tâm với sứ mệnh vì quốc gia.

Trong nhiệm kỳ 2020 - 2025, Bộ Công Thương cũng khởi xướng các hoạt động đánh giá hiệu quả thực thi của các FTA đã ký kết, như FTA Index 2024, giúp Chính phủ và địa phương có cái nhìn định lượng về mức độ tận dụng FTA trên toàn quốc.